AmakuruUtuntu Nutundi

Ingano n’akamaro zifitiye ubuzima bwa muntu

Ingano (wheat) ni kimwe mu bihingwa by’ingenzi ku isi, zikoreshwa mu gukora ibiribwa bitandukanye birimo umugati, chapati, makaroni, ibisuguti n’ibindi. Uretse kuba ari isoko y’ibiribwa ku bantu benshi, ingano zifite intungamubiri zigira uruhare rukomeye mu mikorere myiza y’umubiri.

Ingano ni isoko y’ingufu umubiri ukenera kugira ngo ukore imirimo ya buri munsi. Zikungahaye kuri karubohayidire (carbohydrates), zitanga ingufu zifasha ubwonko, imikaya n’izindi ngingo gukora neza.

Ingano zifasha igogora ry’ibiryo cyane cyane iyo zikoreshejwe mu buryo bw’ifu itunganyije gake (whole-wheat flour), igumana ibice byinshi by’intete birimo fibre. Iyi fibre ifasha amara gukora neza, ikoroshya kwituma kandi ikagabanya ibyago byo kugira impatwe.

Ikindi, ingano zujuje intungamubiri zirimo poroteyine, zifasha mu kubaka no gusana uturemangingo tw’umubiri. Zikungahaye kandi kuri vitamine zo mu itsinda rya B, nka thiamine na niacin, zifasha umubiri guhindura ibiribwa ingufu no gushyigikira imikorere isanzwe y’imyakura.

Ingano zifite kandi imyunyungugu irimo fer, zinc na magnesium. Iyi myunyungugu igira uruhare mu gukora amaraso, gushyigikira ubudahangarwa bw’umubiri no gufasha imikaya n’imyakura gukora neza.

Ku buzima bw’umutima, kurya ibiribwa bikozwe mu ngano zuzuye bishobora kugira uruhare mu kugabanya ibyago by’indwara zimwe na zimwe zidakira, iyo biri mu mirire yuzuye kandi iringaniye. Fibre n’izindi ntungamubiri ziboneka mu ngano zuzuye ni bimwe mu bifasha kugira imirire iboneye.

Nubwo ingano zifite akamaro, uburyo zitunganywamo bugira uruhare ku ntungamubiri umubiri ubona. Ifu y’ingano zikuweho ibice by’inyuma n’agakumba k’intete (refined flour) akenshi iba ifite fibre n’intungamubiri nke ugereranyije n’ifu y’ingano zuzuye. Ni yo mpamvu ari byiza guhitamo ibikomoka ku ngano zuzuye igihe biboneka.

Icyakora, abantu bafite indwara ya celiac cyangwa kutihanganira gluten bagomba kwirinda ingano n’ibizikomokaho, kuko gluten ishobora kubagiraho ingaruka.

Muri rusange, ingano ni igihingwa gifite uruhare rukomeye mu mirire y’abantu, gitanga ingufu n’intungamubiri zitandukanye. Kuzirya mu rugero, cyane cyane mu buryo bw’ingano zuzuye, no kuziranganya n’imboga, imbuto, ibinyamisogwe n’andi masoko ya poroteyine, bifasha umuntu kugira indyo yuzuye kandi iboneye.

 

Twitter
WhatsApp
FbMessenger